Virkjanir í Sandá-Laugardal

Virkjanir í Sandá eiga sér langa sögu er nær allt aftur til ársins 1928. Virkjanirnar eru í landi Eyvindartungu í Laugardal í Bláskógabyggð og eru þær alfarið í eigu Eyvindartungu ehf. Í dag eru starfræktar tvær virkjanir, Sandárvirkjun IV og V. Orka frá virkjununum er notuð að Eyvindartungu en mestur hluti hennar er þó seldur inn á dreifiveiti RARIK ohf. þar sem Orkusalan ehf. er kaupandi orkunnar.
Helstu kennistærðir núverandi virkjana í Sandá:
***
Sandárvirkjun IV
Tekin í notkun: 2003
Inntakslón: 2 hektarar
Fallhæð: 23 m
Virkjað rennsli: 1,4 m³/sek
Uppsett afl: 248 kW
Ársframleiðsla: 2,0 GWh.
***
Sandárvirkjun V
Tekin í notkun: 2005
Inntakslón: 2 hektarar.
Fallhæð: 48 m
Virkjað rennsli: 1,1 m³/sek
Uppsett afl: 380 kW
Ársframleiðsla: 3,1 GWh
***
Sagan
>

Sandárvirkjun I.

Árið 1928 fékk Héraðsskólinn að Laugarvatni leyfi til þess að byggja rafstöð í Sandá. Bjarni Runólfsson í Hólmi gerði athuganir á rennsli og fallhæð. Bjarni reisti 12 ha. stöð með einfaldri jarðstíflu og 30 metra löngum opnum tréstokki. Virkjunin var í rekstri til ársins 1945. Um virkjunina má m.a. lesa í ritinu ,,Héraðsskólinn á Laugarvatni – þrítugur“ eftir Bjarna Bjarnason skólameistara.

Sandárvirkjun II.

Byggð heimarafstöð í Eyvindartungu árið 1928. Var þá byggður opinn timburstokkur og vatni veitt eftir honum niður í hverfilhús úr timbri. Fallið var um 3 metrar og túrbínan sem enn er til, var frumstæð skrúfutúrbína. Virkjunin var í rekstri til ársins 1956.

Sandárvirkjun III.

Um 1945 var virkjun I stækkuð. Byggð var 30 metra löng steypt stífla og lögð 90 metra löng trépípa, um 0,8 m í þvermál og reist nýtt stöðvarhús neðar og norðan við ána rétt ofan ármóta við Djúpá. Keyptur var nýr rafall en notaður gamli hverfillinn (Francis) sem Bjarni í Hólmi hafði smíðað. Í árslok 1956 kom “Sogsrafmagnið” að Laugarvatni og keypti Teitur Eyjólfsson bóndi í Eyvindartungu þá rafstöðina og þjónaði hún Eyvindartungubænum allt þar til haustið 2002 þegar hún var stöðvuð vegna byggingar Sandárvirkjunar IV. Rafstöðin, sem keyrð var í tæp 60 ár, hlaut eðlilegt viðhald, timburstokkurinn var endurnýjaður að hluta árið 1982 og stöðvarhús endurbyggt. Ennþá er upphaflega túrbínan í stöðinni en rafallinn var endurnýjaður 1995. Stöðin er reyndar enn í góðu lagi þó svo að hún sé ekki keyrð vegna þess að vatnið sem áður fór í gegnum hana drífur nú virkjun IV.

Sandárvirkjun IV.
Var tekin í notkun í marsmánuði 2003 en stöðin var um 9 mánuði í byggingu. Virkjunin er búin þverstreymishverfli (e. Crossflow) frá framleiðandanum Wasserkraft-Volk í Þýskalandi (wkv-ag.com). Gamla stíflan var hækkuð um 3 metra, og lagður var nýr 360 metra timburstokkur sem er 1,1 m að þvermáli. Stokkurinn er úr sérsniðnu timbri frá verksmiðju Byko í Lettlandi. Stokkurinn er girtur með 1800 járngjörðum Ø16 mm. Stokkurinn er niðurgrafinn og þannig ekki lítt sýnilegur. Sandárvirkjun IV framleiðir allt að 250 kW.

Sandárvirkjun V.
Var tekin í notkun í byrjun árs 2005. Virkjunin er búin upprunalega hverflinum úr Þverárvirkjun við Steingrímsfjörð er endurnýjaður var hjá Héðni hf. Virkjunin var ný framkvæmd þar sem Sandá var stífluð um 1 km ofan við inntakslón virkjunar IV. Stíflan er jarðvegsstífla með steyptum þéttivegg en aðrennslispípur eru síðan úr stáli og plasti að stærð 0,8 m í þvermál. Sandárvirkjun V framleiðir allt að 380 kW.

Comments are closed.